• achtergronden
• DE 7EVEN
• video's
• agenda

ernaast

---

---

---

Patterns + Pleasure Festival 2011

Verrassende pieken en dalen uit de koker van STEIM.
26 september 2011, Frascati, Amsterdam

Tekst: Sven Schlijper

Publicatiedatum: 13 oktober 2011

Het Amsterdamse STEIM geldt als 's werelds enige onderzoeks- en ontwikkelinstituut van instrumenten en middelen voor elektronische podium- en performancekunstenaars. Lange tijd werd STEIM voor de voeten geworpen een naar binnen gericht clubje nerds te zijn: te weinig zichtbaar. Voor het eerst in zeventien jaar tijd treedt het instituut nu naar buiten middels een driedaags festival met concerten, workshops en seminars: Patterns + Pleasure.

Internationaal vermaarde sprekers uit wetenschappelijke of technische hoek, muzikanten en geluidskunstenaars, allemaal bespreken ze gedurende de dag een keur aan onderwerpen. Van complexiteit in de natuur en wat die ons kan leren, digitale archivering, improvisatie versus netwerkmaatschappijen tot DIY-cultuur. Dat laatste vind je ook terug in de workshops, waar technisch onderlegde knutselaars zelf touch-synthesizers of analoge chaos- en noisecomputers bouwen.

Bouwen versus programmeren
Elke festivaldag wordt afgesloten met een avondlijk concertprogramma. Dat STEIM beter is in instrumenten bouwen dan in programmeren en produceren, blijkt wel uit de veel te lange change-overs. Alle avonden lopen gruwelijk uit en ook de opbouw in de opeenvolging van artiesten is gebrekkig. Het leidt tot een patchworkdeken waarin intrigerende, bloedstollend spannende, ronduit geniale en verbluffende acts worden afgewisseld met knullig en gênant amateurtoneel, suffe noise en projecten die nog lang niet af zijn.

Dalen (deel I)
In deze mêlee van pieken en dalen vind je op maandag Ground, met z'n grafietsynthesizer. Grafiet geleidt stroom en zo kun je al tekenend geluid voortbrengen door twee elektroden op een lijn te zetten. Leuk idee, aardig in beeld gebracht, maar zowel qua tekeningen, als qua sonische impact (alleen maar kraak en ruis) bepaald geen overtuigende podiumact. Fuyuki Yamakawa [foto boven] wordt met veel poeha aangekondigd, maar komt niet veel verder dan gemankeerd Sonic Youth-achtig geklop op een elektrische gitaar, weinig overtuigende Tuvazang en een foefje waarbij hij zijn hartslag tot beat manipuleert, terwijl een boeketje gloeilampjes ritmisch oplicht en uitdooft. Hoe innovatief, quod non.

Dalen (deel II)
Echt tenenkrommend is de performance van Nina Boas [foto onder]op dinsdag. Haar videosampling - leuk voor een handvaardigheidsles op de middelbare school - wordt in niets ondersteund door het snij- en knipwerk in geluid. Als er al iets te horen is, zijn het francofone electropopdeuntjes die een stomdronken Vive la Fête de status van afgekeurde demo nog niet zou toebedelen. Ook Jessica Rylan roept vooral intense, plaatsvervangende schaamte op. Giechelig en aanstellerig produceert ze zoemende, krakende en ratelende noise, blijkbaar met behulp van zelfgebouwde synthesizers. Het klinkt alsof een echt goede noiseplaat met schuurpapier bewerkt is. En dan loopt ze quasi-dadaïstisch ook nog een paar rondjes rond haar tafel: sic! Cultstatus of niet, de deerniswekkende show van Rylan wekt vooral irritatie op, terwijl zij met al haar ervaring toch tot veel diepgaander werk in staat geacht mag worden.

Maximaal?
De trommelvliesslopende slotact Takuma Watanabe paart samen met een felle drummer en een nietszeggende noisegitariste de lulligste ragtime-, boogiewoogie- en jazzdeuntjes aan verzengende feedback. Humor is toch al ver te zoeken op Patterns + Pleasure, maar als de Jostiband liedjes van Sesamstraat, de Fabeltjekrant of de Muppetshow zou spelen, hoorde je tenminste nog prima (en goed uitgevoerde) muziek. Dit optreden bewijst dat maximaal volume bepaald niet gelijkstaat aan maximale inhoud. Zo plat als een dubbeltje helaas. Naar eigen zeggen ziet Watanabe vooral uit naar de bar, na afloop van de show. Begrijpelijk, want hij bewijst de wel degelijk interessante exponenten van extreme noise en eclectische experimentele muziek uit Japan bepaald geen dienst. Luister dan liever naar het recent verschenen Ducks: Live in NYC van Merzbow & Balász Pándi.

Puik
Als STEIM de mindere projecten nu had aangekondigd als work in progress dan had de toeschouwer ook niet meer verwacht. Nu toetert men hoog van de toren en blijkt de val des te dieper. Ook is het in een festivalsetting niet snugger om de flow van een avond over het hoofd te zien. Zodoende treden de puike acts aan als ergernis de overhand al heeft gekregen. Op maandag redden Toktek & Simon Berz [bovenste foto]de avond met een performance voor joysticks, software, drums, percussie, contactmicrofoons en allerlei geluidproducerende attributen. Het spelplezier spat van het podium en van de twee heren af. Ze voelen elkaar perfect aan en construeren een geïmproviseerde set die opbouw, climaxen, dynamiek en verrassende wendingen kent.

Podiumact
Opvallend is ook dat Toktek en kompaan, net als Author & Punisher (een eenmansband die met een bijzonder instrumentarium vernietigende black- en doommetalachtige klanken produceert) wel nagedacht hebben over de vertaling van hun werk naar een podiumact. De hiphop uit lunchbox-controllers van Edison smaakt alleen daarom al naar meer. En dan gaat de beste man ook nog eens energiek in zijn eigen materiaal op. Hetzelfde geldt voor Moldover met zijn zelfgebouwde combinatie van sampler, synth en midicontroller. Hij hangt weliswaar typisch Amerikaans en ietwat over the top de rockster uit, maar met zijn eclectische muziek laat hij iemand als Beck alle hoeken van de kamer zien en degradeert hem tot een kleine jongen met z'n enerverende liveshow.

Eervolste vermelding
De eervolste vermelding gaat naar Alex Nowitz [foto boven]. Hij is strak in het pak gestoken, heeft een fenomenale stembeheersing en manipuleert met door STEIM gebouwde apparatuur samples van zijn prachtige vocalen. Ondertussen bewegen zijn handen door de lucht, ze raken niets maar brengen wel klank voort. De geluiden variëren van vogelgekwetter tot drumslagen, van gekreun tot bijna castraatachtig hoge klanken. Met behulp van vooraf opgenomen werk componeert hij zodoende in real time, in het hier en nu. Nowitz is daarmee componist en uitvoerende in één, niet alleen in het hier en nu, ook van het hier en nu. Dat hij die exercitie weet te vangen in een intrigerende performance die niet alleen oor en oog vermaakt, maar ook de scherpe rand van STEIMs elektronische brille in instrumentbouw toont, maakt hem tot één van de meest onderhoudende en verbluffende acts van het festival.

De hoofdprijs
De hoofdprijs van het Patterns + Pleasure Festival gaat naar Tom Johnson & Gandini Juggling [foto onder]. De Amerikaan Johnson componeerde 'Three Notes for Three Jugglers' op basis van wiskundige algoritmes en minimale tonen. Denk aan Steve Reich of Simeon ten Holt en je zit er niet ver naast. Alleen: zijn compositie wordt uitgevoerd door vier jongleurs (al zijn er per deel van het stuk steeds maar drie actief) van Gandini. STEIM ontwikkelde en maakte jongleerballen die één toon weergeven als de bal gevangen wordt. Net zoals in Reichs 'Piano Phase' verschuiven patronen langzaam maar zeker, zowel tonaal als ritmisch. Virtuoos jongleerwerk is nodig om door middel van de amplitude (hoe hoog gooi ik de bal?) ritmes te vertragen of juist te versnellen. Interfererende ritmes weven zo een dicht tapijt van melodie en ritme.

Deze wereldpremière vraagt om meer dan een giechelig en respectloos publiek. Dit is geen circusact die een kunstje doet. Dit zijn hypergeconcentreerde topjongleurs die een compositie foutloos en met duidelijk spelplezier uitvoeren. Ronduit geniaal mag als een understatement gelden en nota bene dit onderdeel blijkt aan een behoorlijk deel van het publiek niet besteed... Treurig, want Johnson en Gandini leveren jaren na Reichs meesterwerken materiaal dat in performance en muzikaliteit op eenzame hoogte staat. Waarom maken wereldpremières het publiek toch zo ongemakkelijk? Bij Le Sacre brak men destijds de tent af, maar hier babbelt en giechelt men door de muziek heen, die voor de verandering op een laag volume wordt gespeeld.

Patronen + Plezier
Hedendaagse technologie in instrumentale, elektronische muziek en performance, actuele compositie, oog voor regie en uitvoering op het podium en briljante muzikaliteit zorgen in 'Three Notes for Three Jugglers' niet alleen voor het verbijsterende hoogtepunt, bovenal wordt de titel van het festival onderstreept en bevestigd. Immers: de patronen die canonachtig in elkaar geweven en uit elkaar getrokken worden door Johnson en de jongleurs bieden het grootste genoegen van Patterns + Pleasure Festival 2011.

Een festival dat bovendien vraagt om herhaling met een plaats voor projecten die niet klaar zijn voor het podium en acts die weten wat ze daar te zoeken hebben. Als die balans gevonden wordt in een vervolgeditie, zit het met het 'plezier' over de gehele linie ook vast goed. De innovatieve(re) klanken zijn bij STEIM en het Patterns + Pleasure Festival in elk geval in zeer goede handen, zo bewijst deze eerste grote stap buiten de veilige laboratoriumdeuren.

Foto door STEIM (cc) Foto's van Fuyuki Yamakawa, Alex Nowitz, Tom Johnson & Gandini Juggling, en Toktek & Simon Berz door Frank Baldé. Foto van Nina Boas door Rosa Menkman.

http://www.kindamuzik.net/live/patterns-pleasure/patterns-pleasure-festival-2011/22154/
Meer Patterns + Pleasure op KindaMuzik: http://www.kindamuzik.net/artiest/patterns-pleasure